Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, thay thế Luật Bảo hiểm xã hội 2014. Đây là cuộc cải cách lớn trong hệ thống an sinh xã hội Việt Nam, mang đến nhiều thay đổi quan trọng cho hàng chục triệu người lao động và người sử dụng lao động.
Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Luật mới mở rộng đáng kể đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Người làm việc theo hợp đồng lao động từ 1 tháng trở lên (trước đây là từ 3 tháng) phải tham gia. Người làm việc không có quan hệ lao động nhưng có thu nhập (cá nhân kinh doanh, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, người làm việc theo hình thức hợp đồng) cũng được đưa vào diện bắt buộc tham gia. Quy định này nhằm đảm bảo an sinh cho lực lượng lao động phi chính thức, nhóm trước đây thường không có bảo hiểm. Tuy nhiên việc thực hiện còn nhiều thách thức về cơ chế đóng và giám sát.
Tăng quyền lợi cho người tham gia BHXH tự nguyện
Đây là một trong những điểm tích cực của luật mới. Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng nhiều quyền lợi hơn: được hưởng chế độ ốm đau (trước đây chỉ có chế độ hưu trí và tử tuất); được hưởng chế độ thai sản với mức trợ cấp một lần; được hưởng chế độ tai nạn lao động trong một số trường hợp. Mức đóng linh hoạt hơn, có thể đóng theo tháng hoặc theo năm. Nhà nước hỗ trợ một phần phí đóng cho người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, lao động ở vùng khó khăn. Đây là cơ hội tốt cho lao động tự do mở rộng phạm vi an sinh.
Chế độ thai sản cho lao động nam
Một điểm mới đáng chú ý là chế độ thai sản dành cho lao động nam được mở rộng. Lao động nam có vợ sinh con được nghỉ hưởng nguyên lương: 5 ngày đối với trường hợp vợ sinh thường; 7 ngày với sinh con phải phẫu thuật, sinh con dưới 32 tuần tuổi; 10 ngày với trường hợp sinh đôi (mỗi con sinh thêm cộng 3 ngày); 14 ngày với trường hợp sinh đôi phải phẫu thuật. Lao động nam có vợ sinh con mà vợ không tham gia BHXH cũng được nhận trợ cấp một lần bằng 2 tháng lương cơ sở. Quy định mới này khuyến khích cha tham gia chăm sóc gia đình.
Điều chỉnh điều kiện hưởng lương hưu
Điều kiện hưởng lương hưu được điều chỉnh để phù hợp với mức tăng tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019. Tuổi nghỉ hưu tăng theo lộ trình đến năm 2028: nam 62 tuổi, nữ 60 tuổi. Số năm đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu vẫn 20 năm. Mức hưởng lương hưu tối đa vẫn 75% lương bình quân đóng BHXH. Cách tính lương bình quân điều chỉnh: 15 năm đóng đầu được tính 45%, mỗi năm tiếp theo cộng thêm 2-3% tuỳ giới tính. Đối với người chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, có thể tiếp tục đóng BHXH tự nguyện để đủ năm đóng, hoặc nhận BHXH một lần (với điều kiện chặt chẽ hơn so với trước).
Cải cách quy trình thủ tục
Luật mới có nhiều quy định nhằm đơn giản hoá thủ tục cho người dân. Sổ BHXH điện tử thay thế sổ giấy, tích hợp trên VNeID. Toàn bộ thông tin tham gia BHXH có thể tra cứu online 24/7. Thủ tục giải quyết chế độ ngắn gọn hơn: chỉ cần một số giấy tờ tối thiểu, không yêu cầu các giấy tờ trùng lặp. Nhận chế độ qua chuyển khoản ngân hàng, không phải xếp hàng tại cơ quan BHXH. Đối với người lao động chuyển công tác nhiều nơi, hệ thống tự động cập nhật thông tin, không phải làm thủ tục chuyển sổ. Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính lĩnh vực BHXH.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Thông tin liên quan
Có nên rút BHXH một lần theo quy định mới không?
Quy định mới hạn chế chặt chẽ hơn việc rút BHXH một lần. Lý do giới hạn: bảo vệ an sinh dài hạn của người lao động, vì lương hưu cao hơn rất nhiều so với số tiền nhận một lần. Người lao động chỉ được rút trong các trường hợp đặc biệt: ra nước ngoài định cư; mắc bệnh hiểm nghèo theo danh mục; không tiếp tục tham gia BHXH và đủ điều kiện hưởng lương hưu sau khi nghỉ việc 1 năm. Khuyến nghị: giữ BHXH để hưởng lương hưu khi đủ điều kiện; nếu cần tiền gấp, có thể vay BHXH thế chấp; tham vấn cơ quan BHXH địa phương trước khi quyết định.
Lao động tự do có nên tham gia BHXH tự nguyện không?
Rất khuyến nghị. Tham gia BHXH tự nguyện mang lại nhiều lợi ích: bảo đảm thu nhập khi về hưu (lương hưu hàng tháng); chế độ tử tuất cho gia đình; chế độ thai sản (theo luật mới); được nhà nước hỗ trợ phí đóng nếu thuộc diện ưu tiên. Mức đóng linh hoạt: từ tối thiểu khoảng 350.000 đồng/tháng (theo mức chuẩn nghèo) đến tối đa khoảng 5 triệu đồng/tháng. Đóng càng nhiều, lương hưu sau này càng cao. Tham gia càng sớm càng tốt - 20 năm đóng là điều kiện tối thiểu để hưởng lương hưu. Có thể đăng ký tại cơ quan BHXH địa phương hoặc qua VNeID.
Đóng BHXH bao nhiêu năm thì được hưởng lương hưu tối đa?
Cần đóng đủ 30 năm với nữ, 35 năm với nam để hưởng lương hưu tối đa 75% bình quân lương đóng BHXH. Cách tính theo Luật BHXH 2024: nữ đóng 15 năm đầu được 45%, mỗi năm tiếp theo cộng 2%, tối đa 30 năm = 75%; nam đóng 20 năm đầu được 45%, mỗi năm tiếp theo cộng 2%, tối đa 35 năm = 75%. Đóng dưới điều kiện trên: được tính lương hưu theo tỷ lệ tương ứng. Đóng vượt số năm quy định: được hưởng lương hưu một lần khi nghỉ hưu (mỗi năm đóng dư được nhận 0,5 tháng lương bình quân). Vì vậy nên bắt đầu đóng BHXH càng sớm càng tốt.
Doanh nghiệp không đóng BHXH đầy đủ cho nhân viên bị xử lý thế nào?
Đây là vi phạm nghiêm trọng có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự. Xử phạt hành chính: phạt tiền 12-15% tổng số tiền BHXH phải đóng (tối thiểu 1 lần, tối đa 75 triệu đồng/lần vi phạm); truy thu số tiền chưa đóng cộng lãi 2% tháng; người sử dụng lao động phải hoàn trả toàn bộ. Truy cứu hình sự: theo Điều 216 BLHS 2015, trốn đóng BHXH với số tiền lớn (từ 50 triệu trở lên) hoặc cho 10 người lao động trở lên có thể bị phạt tù 6 tháng đến 7 năm. Người lao động phát hiện: kiểm tra qua VNeID sổ BHXH cá nhân; báo cơ quan BHXH địa phương; khởi kiện tại Toà án nhân dân yêu cầu doanh nghiệp đóng đầy đủ và bồi thường thiệt hại.